TÂY SƠN THANH TRỪNG NỘI BỘ

Đây là vụ thanh trừng đẫm máu nhất của triều Tây Sơn sau khi Quang Trung mất, xảy ra năm 1795 - sử cũ gọi là "canh biến năm Ất Mão".

Bối cảnh:

Năm 1792 Quang Trung đột ngột mất, con là Nguyễn Quang Toản mới 9 tuổi lên ngôi, hiệu Cảnh Thịnh. Quyền hành rơi hết vào tay cậu ruột của vua là Thái sư Bùi Đắc Tuyên.

Bùi Đắc Tuyên tuy ít học nhưng làm Thái sư nhiếp chính, đuổi đại thần Trần Văn Kỷ ra khỏi Phú Xuân, chuyên quyền: cho ai sống được sống, bắt ai chết phải chết. Phe cánh của Tuyên là Đại Tư mã Ngô Văn Sở đang trấn thủ Bắc Hà và con trai Tuyên là Bùi Đắc Trụ trấn ở Quy Nhơn.

Các võ tướng bất bình.

Diễn biến Võ Văn Dũng ra tay:

Theo _Đại Nam chính biên liệt truyện_ và _Đại Nam thực lục_, Trần Văn Kỷ gặp Võ Văn Dũng ở Hoàng Giang nói:

Thái sư ngồi trùm cả quân thần... nếu không sớm trừ đi, e bất lợi cho xã tắc.

Võ Văn Dũng vốn là một trong Tây Sơn tứ kiệt, rất tin Kỷ, liền nghe theo. Về đến Phú Xuân, Dũng không vào triều mà lén mời Phạm Công Hưng và Nguyễn Văn Huấn bàn mưu.

Đêm ấy, 3 người kéo quân vây dinh Thái sư. Đêm đó Tuyên lại ngủ trong cung, nên quân vây luôn cả cung, buộc vua Cảnh Thịnh phải giao nộp cậu mình. Dũng bắt Tuyên hạ ngục.

Sau đó Dũng làm 2 việc cùng lúc để diệt vây cánh:

1. Sai Nguyễn Văn Huấn vào Quy Nhơn bắt Bùi Đắc Trụ

2. Giả chiếu vua sai Nguyễn Quang Thùy ra Bắc Hà triệu Ngô Văn Sở về Phú Xuân

Cho rằng cả 3 người âm mưu phản nghịch, muốn đưa Bùi Đắc Trụ lên ngôi, Dũng khép tội mưu phản, cho đóng cũi sắt rồi đem *dìm xuống sông Hương.

Sách Tây viết: Sở and Trụ were taken to Phú Xuân and thrown into the Perfume River together with Tuyên. The boy-emperor could do nothing but weep.

Vua Cảnh Thịnh biết Ngô Văn Sở bị oan nhưng bất lực, chỉ biết gạt nước mắt khóc thầm.

Hậu quả: Trần Quang Diệu đang vây thành Diên Khánh nghe tin, vội vượt biển về Phú Xuân. Võ Văn Dũng và Nguyễn Thế Tứ đem quân đóng ở bờ bắc sông Hương, đối trận với quân Trần Quang Diệu ở An Cựu bờ nam, triều Tây Sơn từ đó chia rẽ không gượng lại được./